Kan ook de elektronische post staken?

Elektronische post heeft veel gemeen met het traditionele postsysteem, en dat niet enkel principieel (bericht, afzender, adressen, enz.) maar ook op technisch en organisatorisch gebied. Het digitaal versturen van berichten is net zoals de post geëvolueerd van losse incompatibele systemen naar een wereldwijd samenwerkend geheel van verschillende organisaties die instaan voor het bezorgen van berichten. Een vraag die daarbij rijst is: hoe afhankelijk zijn we bij onze digitale post van de service die e-mail providers ons bieden? Bij een langdurige staking in Gent legde een filiaal de postbezorging van de volledige binnenstad lam. Is zoiets ook mogelijk in cyberspace?

Tegenover traditionele post blijft e-mail groeien als formeel communicatiemiddel. Bedrijven gebruiken de snelle digitale post al geruime tijd voor bedrijfscommunicatie en meer en meer wordt aan klanten de mogelijkheid gegeven offertes, bestelbons, facturen en andere officiële documenten ook (en soms enkel) per e-mail te ontvangen. E-mail heeft zijn steeds stijgende populariteit te danken aan de blijvende voordelen ervan (snelheid, prijs, beschikbaarheid, globaal). De recente stakingen bij de Post zetten ons aan het denken en benadrukken ongewild sterk de betrouwbaarheid van de elektronische post ten opzichte van de traditionele post.

Omtrent het kenmerk ‘beschikbaarheid’ is over het algemeen minder geweten. Waar zitten de risico’s als het gaat om de bezorging van digitale post? Om dit vraagstuk te beantwoorden, is natuurlijk een woordje uitleg over de onderliggende systemen nodig.

Het e-mailsysteem

Het internet is een verzameling van computernetwerken waarop aan de lopende band berichten worden uitgewisseld. Niet alleen via e-mail, maar tijdens elke internettoepassing - dus ook tijdens het surfen - wordt van hetzelfde datacommunicatieprincipe gebruik gemaakt: pakketten. Door middel van ingenieuze routing protocollen wordt voor elk datapakketje op het moment zelf de meest efficiënte weg bepaald om van zender tot ontvanger te geraken. Het routen van zo’n pakketje is een basisprincipe dat zijn oorsprong vindt in de militaire roots van het internet. Kort gezegd komt het er op neer dat men te allen prijze wil vermijden dat door het uitvallen van een bepaald tussenliggend knooppunt de communicatie wordt verstoord.

Het traditionele postsysteem werkt jammer genoeg niet op deze manier want dat zou een te grote chaos veroorzaken. In plaats daarvan vormen de knooppunten een vaste hiërarchie (distributiecentra, sorteercentra, de postbodes van een wijk, enz.) en kregen ze een rol toebedeeld in het systeem. Het ‘uitvallen’ van een knooppunt door bijvoorbeeld een staking heeft daarom ernstige gevolgen voor het ganse communicatiesysteem.

Als we specifiek naar e-mail kijken, dan zien we dat ‘het verzenden van een bericht’ steeds gebeurt tussen twee mailservers. Dit zijn toepassingen op grote servers of aparte computers die instaan voor het versturen en ontvangen van e-mails van en naar de ‘leden’ van hun service. Wanneer we een e-mail verzenden, maakt onze mailsoftware een connectie met zo’n mailserver, namelijk met die van onze e-mail provider. De server vraagt de inhoud van het bericht op, verdeelt het in pakketjes, en lanceert alles terug op het internet richting mailserver van de ontvanger. Deze server puzzelt het bericht terug in elkaar en bezorgt het in de persoonlijke mailbox van de ontvanger. Daar blijft het beschikbaar tot de ontvanger verbinding maakt en zijn mail binnenhaalt.

Mogelijke knelpunten

We kunnen dus stellen dat op het internetniveau, tussen de twee e-mailservers, oponthoud zo goed als onmogelijk is. De onvermijdelijke zwakke plekken zijn evenwel de providers van zender en ontvanger. Dit zijn de twee plaatsen waar een bericht zeker langs moet om verzonden te kunnen worden en om zijn bestemming te bereiken. Het is dus in die bedrijven dat theoretische risico’s liggen, onder andere stakingen.

Gelukkig ligt het grote verschil tussen e-mail en traditionele post erin dat digitale post per definitie automatisch bezorgd wordt en traditionele post manueel wordt gesorteerd en rondgebracht. Wanneer bij een e-mail provider het werk neergelegd wordt, zullen berichten nog steeds verzonden worden. Enkel bij moedwillige sabotage of bij ernstige technische problemen, kan tijdens een staking of afwezigheid van de werknemers het mailsysteem down gaan.

Een ander belangrijk verschil is dat het traditioneel postsysteem kan gegijzeld worden en e-mail niet. Tijdelijk of permanent van e-mail provider veranderen kan gemakkelijk, snel en gratis, terwijl voor het traditionele postsysteem geen alternatieven bestaan naast verzendingen via dure koerierdiensten. Het vrije karakter van internet is daarbij een niet te onderschatten aspect. Elektronische post is een collectieve internettoepassing die niet in handen is van één enkele organisatie maar toch (als een van de weinige tools in het digitale tijdperk) overal gebaseerd is op dezelfde gefundeerde protocollen. Daarom kunnen we gerust stellen dat er zich op het gebied van beschikbaarheid, spam buiten beschouwing gelaten, nooit een ernstig probleem zal voordoen.

Wanneer in het verleden bijvoorbeeld een grote provider de boeken neerlegde, hadden klanten al snel een nieuw adres en op enkele maanden tijd was de provider al volledig verleden tijd. Als back-up voor tijdelijke of permanente wijziging van e-mailadres kan het dus nooit kwaad e-mailadressen klaar te hebben bij verschillende providers en services.

Auteur: Tim Van Achte